Szaty używane w liturgii wywodzą się z odzieży noszonej w starożytności greckiej i rzymskiej. W pierwszych wiekach szaty, które nosił kapłan sprawując czynnosci liturgiczne, nie różniły się od ówczesnego stroju. Na czas celebracji liturgicznych kapłan zmieniał strój codzienny na świąteczny.
Składał się on z długiej, przepasanej i ozdobionej dwoma purpurowymi paskami tuniki z rękawami, fałdzistej narzuty i sandałów. 
Dopiero w VII wieku nastąpiła wyraźna zmiana w noszonych strojach. Szaty liturgiczne stawały się coraz bardziej ornatami i ozdobami. Były bardzo piękne i bogato zdobione kamieniami szlachetnymi. Na ornatach i dalmatykach przedstawiono Chrystusa, sceny biblijne oraz symbole eucharystyczne. W IX wieku podczas wkładania szat liturgicznych towarzyszyły specjalne modlitwy.
Symbolika odnosila się do Chrystusa, Jego męki albo do dyspozycji moralnej tych, którzy je noszą.

 

Alba – długa, biała szata z długimi rękawami, sięgająca kostek najczęściej płócienna spodnia szata liturgiczna. Wywodzi się z rzymskiej tuniki. Jest symbolem czystości duszy będącej w stanie łaski uświęcającej. To symbol wszystkich zbawionych przez Krew Chrystusa i oddających Bogu Ojcu w Niebieskim Jeruzalem.

alba

Biret – Nakrycie głowy katolickich duchownych w kształcie czterokątnej,
sztywnej czapeczki z trzema lub czterema rogami i pomponem.

1468

Cingulum (pasek); jest grubym sznurem z frędzlami na obu końcach, którymi przepasuje się albę, gdy jest za szeroka lub za długa. Jest znakiem poświęcenia się na służbę Bogu. Symbolicznie oznacza wstrzemięźliwość i panowanie nad pożądliwościami cielesnymi.

cingulum

Dalmatyka – powstała w połowie II wieku w Dalmacji. Traktowana była jako wyjątkowa tunika i senatorska szata. Od czasów Konstantyna, czyli od IV wieku, nosili ją papieże i rzymscy diakoni. Początkowo była to długa i szeroka szata, nieprzepasana i mająca krótkie rękawy. Potem, podobnie jak ornat, uległa skróceniu i przecięto ją z obydwu boków, łącznie z rękawami. Jest znakiem urzędu diakona i oznacza zaszczyt oraz honor jego posługi Chrystusowi.

dalmatyka

Dystynktorium – wzorowany na krzyżu biskupim ozdobny, metalowy emblemat w kształcie krzyża lub medalionu używany przez kanoników do uroczystego lub chórowego stroju.

Habit – ubiór noszony przez zakonników i zakonnice chrześcijańskie.

Humerał – płócienna szata liturgiczna w kształcie prostokątnej chusty zaopatrzonej w sznurki, nakładana na ramiona pod albę.

Infuła – (mitra) liturgiczne nakrycie głowy biskupa (opata). Składa się z dwu sztywnych tarcz z przedniej i tylniej strony oraz z dwu zwisających z tyłu wstęg.

Kapa – wierzchnia, ozdobna szata liturgiczna w kształcie półkolistego płaszcza zapinanego na piersiach klamrą.
Używana przy procesjach, sprawowaniu sakramentów i sakramentaliów z wyjątkiem Mszy św.

kapa

Komża – powstałą ze skróconej alby. Początkowo używano jej podczas wspólnego odmawiania liturgii godzin, a później, od XIV wieku, także do innych funkcji liturgicznych, do których nie była wymagana alba. Obecnie nie można używać komży zamiast alby, jesli wkłada się ornat czy damatykę. Nie dopuszcza się także celebrowania Mszy Świętej w komży.

Komża

Mitra – (infuła) liturgiczne nakrycie głowy biskupa (opata).
Składa się z dwu sztywnych tarcz z przedniej i tylniej strony oraz z dwu zwisających z tyłu wstęg.

mitra

Mucet – pelerynka sięgająca do łokci, z przodu najczęściej zapinana na guziczki, będąca oznaką władzy,
noszona przez papieża, kardynałów, biskupów a także duchownych, którzy otrzymali taki przywilej (kanonicy niektórych kapituł).

Ornat -szata używana przy celebracji Mszy Świętej. Powstał ze starożytnego rzymskiego płaszcza bez rękawów, który miał formę dzwonową z niewielkim otworem na głowę. W poszczególnych etapach ornaty ozdabiano bogatymi haftami i innymi zdobieniami. Na plecach kapłana haftowano znak krzyża, symbol ofiary krzyżowej i równocześnie symbol ciężaru służby Bożej. Ornat symbolizuje także Boża miłość pokrywająca grzechy.

ornaty

Paliusz – biała, wełniana taśma ozdobiona sześcioma krzyżykami z czarnego materiału, mającą formę naszyjnika o dwu zakończeniach. Noszą go: papież, patriarchowie, prymasi i metropolici.

Paliusz

Pastorał – (baculus), element stroju liturgicznego, długa, ozdobna laska, będąca oznaką władzy pasterskiej.
Biskupi i opaci używają pastorału zakończonego spiralą, papież zaś, zwieńczonego krzyżem.

Pektorał – ozdobny krzyż noszony na piersiach przez biskupów.

pektorał

Piuska – okrągła, niewielka czapeczka, dla papieża w kolorze białym, kardynałów purpurowym, biskupów fioletowym i opatów w kolorze habitu.

610x_02piuska_ks_paski

Pontyfikalia – oznaki godności biskupiej, noszone podczas uroczystych liturgii: mitra, pastorał, piuska, pektorał oraz pierścień.

Rokieta – rodzaj komży o wąskich rękawach, podbitej najczęściej fioletową tkaniną, noszonej przez prałatów i kanoników jako strój chórowy lub na uroczystościach.

Stuła – element stroju liturgicznego w kształcie szarfy używany przez duchownych jako znak władzy kapłańskiej. Jest to długa i szeroka wstęga uszyta z tej samej tkaniny co ornat. Początkowo używano jej w Galii i w Hiszpanii. W 633 rooku Synod w Toledo orzekł, że stuła jest odznaczeniem biskupa, prezbitera i diakona. Biskup i prezbiter noszą stułę zawieszoną na szyi i zwisającą swobodnie z przodu. Diakon natomiast zakłada stułę na kształt szarfy zawieszonej na lewym ramieniu i idącej ukośnie do prawego boku.

Sutanna – strój duchownych; długa, sięgająca do kostek suknia z niskim, stojącym kołnierzykiem, zapinana z przodu na rząd małych guzików. Kapłani noszą sutanny czarne, biskupi fioletowe, kardynałowi purpurowe. Nadto niektórzy kapłani (kanonicy, prałaci) mają przywilej noszenia sutanny fioletowej, bądź z fioletowymi dodatkami (pas, mucet).

sutanna

Szkaplerz – szeroki pas materiału z przodu i z tyłu, zakładany na habit, oznaka czci dla Matki Bożej. Może też występować w postaci skórzanego medalika szkaplerznego noszonego również przez świeckich pod ubraniem.

Welon – chusta do zasłaniania; wyraz czci, przede wszystkim jako welon naramienny używany przez błogosławiącego monstrancją.

img69

Materiał wykorzystano z książki D. Kwiatkowski „O znakach liturgicznych najprościej”.